Prvi srpski ustanak
ISTORIJA MLADENOVAČKOG KRAJA (8)
Ko je sve Kosmajem hodio i s kosmajskog izvora vodu pio
Prvi srpski ustanak
Na Sretenje 14. februara 1804. u Orašcu, srpski knezovi podigoše narod na oružje. Učesnici iz našeg kraja, tog za Srbe istorijskog zbora, bili su Vićentije Petrović i Aleksa Jakovljević iz Koraćice, Marko Katić iz Rogače, knez Đuka Filipović, Stevan Filipović, Marko Filipović (Karađorđev pašenog), Milovan Đurković i Mijailo Badžak iz Jagnjila, Stanoje Glavaš i Hajduk Veljko. Nakon 345 godina teškog ropstva naroda pod Turcima pojavila se zublja slobode, pod voždom Karađorđem izbi ustanak u Srbiji. Na strani ustanika Srba bile su simpatije Austrije i Rusije i svih hrišćana a posebno Srba iz austrijske Vojne granice prema Turskoj. Sa svih strana, a naročito iz Austrije, ustanici su primali oružje i municiju i ustanak protiv dahija bujao je neodoljivom snagom. Po povratku sa zbora u Orašcu, po predanju knez Đuka i Stanoje Glavaš zapalili su turski han u Jagnjilu. Za početak ustanka računa se boj u selu Drlupa kada je Karađorđe, posle konaka u Jagnjilu, pristigavši iz Koraćice, sa ustanicima ranio i naterao u beg jednog od četvorice dahija Aganliju, koji je zulumćario u Kosmajskom kraju. Na seoskoj školi u Drlupi danas stoji tabla koja svedoči da je tu pukla prva ustanička puška 23. februara 1804. godine.
Po drugoj verziji, Božidar Đokić iz Mladenovca dokazuje da je prva puška pukla u Sibnici gde su drugog dana ustanka sedamdesetak ustanika pod vođstvom buljubaše Petra Jokića zapalili turski han. Karađorđorđe je u toku Prvog srpskog ustanka često dolazio i prolazio kroz mladenovački kraj sa svojih 600 konjanika, krećući se kastaljanskim drumom (Međulužje-Koraćica-Kosmaj
U opsadi Beograda 1804. učestvuju Janko Katić sa Kosmajcima, Đuša Vulićević sa Podunavcima i Stanoje Glavaš sa svojim Pomoravcima. Pri povratku Kučuk Alije u Beograd došlo je do boja u Ropočevu gde su Karađorđe i Janko Katić sa Kosmajcima naterali u beg Turke.
Godine 1805. osvojeno je Smederevo kada se na zidinama tvrđave ovog grada, posle četiri veka, zavijorila Karađorđeva zastava sa svinjskom glavom, zamenivši tursku zastavu s polumesecom. Pod Karađorđevim dudom, danas starom oko 400 godina, Karađorđe je primio ključeve Smederevskog grada i svojim vojnicima odsekao perčine da ih Turci u borbi ne bi hvatali za kosu i tako ubijali. Ustanici su na glavama imali šubare, na leđima suknene gunjeve ili ovčije kožuhe, preko leđa zavijene u trube ponjave ili šarenice i šarene vunene torbice, a na nogama zapletene opanke i vunene čarape. Od oružja imali su duge puške arnautke, damaske dževerdare, krdžalinke ili šešane, kubure, sablje, jatagane, handžare, džilite ili sekire.
Karađorđe ni u jedan boj nije išao bez poznatih Kosmajaca Janka Katića iz Rogače, jednog od 167 vojvoda prvog ustanka, koji je poginuo 1806. (sahranjen prvo u Sibnici, a od 1935. njegovi posmrtni ostaci nalaze se u kosturnici crkve u Rogači) i oborkneza gročanske nahije, Vićentija Petrovića iz Koraćice, koji je učestvovao u podizanju Prvog i Drugog srpskog ustanka. Vićentije je umro 1820. sa 12 kuršuma u telu, a sahranjen na Jovićkom groblju u Koraćici. Na njegovoj ploči koja i danas stoji piše: “Zdje počivaet rob boži knez Vićentije Petrović naše gročanske prestavi se m-ca oktovrija 3-ogo 1820.” Glavne Vićentijeve buljubaše bile su: Milija Čojanović iz Vel. Ivanče i Živojin Šuveljak iz Vlaške. Beleži se da je knez Vićentije bio komandant u opsadi Beograda (1805, 1806) a 1809. je postavljen za komandanta vojne posade u beogradskoj tvrđavi. Imao je tri sina: Jovana, Ivana i Dimitrija. Jovan po nadimku Ćerim (od koga potiču Ćerimovići) nasledio je oca na mestu kneza Kosmajske knežine.
Knez Đuka sa svojim Lepeničanima bio je stalno tamo gde i Karađorđe a to znači skoro u svim velikim bojevima. Knez Đuka je prilikom oslobođenja Kraljeva 1805. pogubio na megdanu Zguru-Mehmed Agu i odsekao mu glavu svojom čuvenom sabljom dimiskijom. Potomci kneza Đuke u Jagnjilu su Kneževići. Bimbaša Obrad Stanojević iz Velike Krsne zajedno sa Đušom Vulićevićem iz Azanje uzbunio je smederevsku nahiju i opsedao Smederevo do njegove predaje. Današnji potomci Obradovi u Vel. Krsni prezivaju se Obradovići.
Naseljavanje Šumadije postalo je naročito intezivno posle I srpskog ustanka i trajalo je sve do polovine 19. veka. Šumadija, bivši Beogradski pašaluk, kao moćni magnet, privlačila je Srbe iz svih krajeva koji su ostali pod Turcima. Svi su bežali iz ropstva u slobodu, na plodnu, polupraznu i pustu zemlju, naseljavali je i osnivali mnoga sela. Proces naseljavanja koji je počeo pre ustanka bio je prekinut dolaskom janičara (1801).
Buntovni doseljenici koji su pobegli od turskog zuluma, nisu se mogli pomiriti s namerama dahija. Stočarska bezbrižnost, nezavisnost i snaga kojima su se odlikovali doseljenici odneli su prevagu i tako je prvi ustanak počeo. Doseljenici su bili uglavnom poreklom iz dinarskih krajeva Crne Gore, Hercegovine i Bosne, koji su se naseljavali sa zapada do linije Avala-Kosmaj-Oplenac i kosovsko-metohijskih krajeva koji su se naseljavali istočno od te linije. Ustanak su poveli pretežno doseljenici iz dinarskih krajeva a samim tim i vođe, vojvode, junaci i hajduci, bili su većinom iz dinarskih krajeva, među njima i Karađorđe (1768-1817).
Tri puta je Austrija upadala u Srbiju (1688-1690; 1718-1739; 1788-1791) a u vreme Prvog ustanka 1804-1813. uzaludno se očekivao i četvrti put. Pomoć nije stigla i posle devet godina ratovanja i 108 bojeva, godine 1813, sledi propast Prvog ustanka i Karađorđe, s većinom vojvoda i knezova prelazi u Srem (Austriju) a Turci pale njegov grad u Topoli. Kada su Turci zauzeli ponovo Beogradski pašaluk, sultan postavi zloglasnog Sulejman pašu za vezira, vrate se spahije a po varošima budu postavljeni muselimi i kadije. Turci zađu po narodu da oduzimaju oružje, pljačkaju i ubijaju. Zapovest iz Carigrada bila je: da se srpski ustanici istrebe jataganima, a žene i deca podele turskoj vojsci kao nagrada. Turci su od Austrije tražili da im isporuči odbeglog Karađorđa i srpske glavešine, među njima i vojvodu Vićentija iz Koraćice. Knez Đuka nije bežao preko Save, predao se Turcima kao i Miloš, i biva postavljen ponovo za kneza u Lepenici sa sedištem u Jagnjilu. Tih godina Đuka je imao da potpiše prestavku sultanu u ime Kragujevačke nahije, zajedno sa još 11 knezova, da se turski zulum umanji. U jesen 1814. desio se sukob u Trnavi između Srba i momaka muselima Latif age. Hadži Prodan počne kupiti vojsku i pozva Miloša Obrenovića, a ovaj, umesto da pomogne, izvesti Sulejman pašu, koji ga je pre toga posinio i učinio oberknezom nad tri nahije. Hadži Prodan je morao da pobegne u Austriju a mnogi Srbi tada behu pogubljeni. Kasnije Arsenije Lomo podigne bunu na haračlije u Jasenici i udari na Rudnik, a Turci i tada pobiše mnogo ljudi, među njima Stanoja Glavaša. Zabeleženo je da se Miloš Obrenović obreo kod kneza Vićentija u Koraćici, februara 1815. pošto se izbavio iz Beograda od Sulejman paše.
