Cincarski, Savićev i Badžakov mlin
ISTORIJA MLADENOVAČKOG KRAJA (18)
Ko je sve Kosmajem hodio i s kosmajskog izvora vodu pio
Po kazivanju starog solunca čiča Petronija Markovića, Mladenovac je početkom veka imao tri parna mlina. Prvi je bio mlin od 1885. godine, Nauma i Đorđa Atanasijevića, Grko-Cincara iz Kruševa, koji su Mladenovčani zvali CINCARSKI MLIN. Kasnije na istom mestu kada je Dušan Savić iz Osipaonice otkupio taj mlin, izgrađen je novi SAVIĆEV MLIN (današnja Makovica). Drugi mlin je bio BADŽAKOV MLIN u vlasništvu Janka Badžaka iz Jagnjila koji se nalazio prvo u Bogdančevoj kući, a kasnije na Badžakovoj ekonomiji iza Maxija na današnjem trgu (ex buvljak), a treći mlin sagradio je oko 1890. godine Nikola Đorđević Stanić iz Kovačevca. Deo tog mlina i danas stoji pored nadvožnjaka preko pruge, a Mladenovčani su ga zvali Stanića mlin, ili VLAJKOV MLIN po Nikolinom sinu Vlajku Đorđeviću Staniću, koji je posle Prvog rata bio i mladenovački poslanik ispred Demokratske stranke Ljube Davidovića. Pre nego što su se pojavili u Mladenovcu prvi parni mlinovi meštani našeg kraja su mleli na Moravi ili Jarmenovcima, a bilo je i manjih potočara na Lugu. ‘Lebac je tih godina koštao jedan groš ili 20 para za beli i 15 para komad za crni. U to vreme porez su seljaci plaćali 10 dinara po lancu (1 lanac = 57,5 ari).
Godine 1894. formiran je prvi sud i odbor opštine varošice Mladenovac, a 1886. počeo je da radi prvi lekar u opštini, dr Mihajlo Veličković, koji je bio sreski lekar za ceo srez, čije je sedište bilo u Sopotu sve do 1930. godine.
Godine 1889. varoš Mladenovac je imala samo 50 kuća, ali 26 zanatskih radnji i 25 trgovaca. Među prvom rođenom decom u Mladenovcu bila je Miletina ćerka Mileva Mila Parezanović koja je rođena 1887. godine. Mileta i brat mu Radisav Parezanović došli su u stanično naselje oko železničke stanice iz sela Kumanica kod Ivanjice i tu otvorili plugarsku radnju koja je plugovima snabdevala ceo kraj. Kasnije je u istoj zgradi Radisav otvorio kafanu Zlatni plug. Mila je bila čuvena mladenovačka šnajderka.
Prvu apoteku u Mladenovcu godine 1897. otvorio je Kosta Belkić iz Beograda, koji je po Petronijevoj priči otvorio prvu apoteku u Kusatku, pa kada su ga seljaci tamo opljačkali došao je u Mladenovac. Kosta je tu ostao nekoliko godina, a onda je godine 1904. sklopio ugovor s mladim Mitom Hristićem, tek svršenim studentom iz Zagreba, koji preuzima i kasnije otkupljuje apoteku, koja je prvo radila u jednoj baraci pored Stanića kuće (Sokolane). Dimitrije Pop Hristić sagradio je 1907. svoju modernu apoteku na uglu Žitnog trga, na placu stare abadžijske kuće koju je pre toga otkupio.
Po priči čiča Petronija poviše mehane bila je prva opština i sud, i ’apsana iznad nje. To je bila po njegovoj priči treća kuća podignuta u Mladenovcu. Veću opštinsku kuću preko puta kuće Pere Žitara (danas SUP), pre rata u Mladenovcu nazivanu “načelstvo” (srez), zidao je Marko Stanković oko 1909. godine. Ispod nje je napravljena ’apsana u podrumu.
Prvi knjižar u Mladenovcu bio je Jovan Bašić koji je otvorio radnju 1897. godine. Godine 1897. osniva se Mladenovačko pozorišno-pevačko društvo. Godine 1898. skupštinski kraljevski poslanik Ljubomir Badžak pokušao je preko ministarstva unutrašnjih dela da premesti sresku kancelariju iz Sopota u Mladenovac ali su to Sopoćani sprečili.
